Gần đây, các phương tiện thông tin đại chúng có phản ánh những bất cập xung quanh giấy chứng minh nhân dân. Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy nổi lên một số vấn đề.
Người dân làm CMND tại Công an Q.Tân Phú, TP.HCM - Ảnh:Thanh Đạm
Bà Nguyễn Mai T. lặn lội từ Hải Phòng vào TP.HCM với mong muốn đăng ký trở thành nhà phân phối của một công ty kinh doanh mỹ phẩm. Trong phiếu đăng ký trở thành nhà phân phối, bắt buộc ghi rõ những thông tin cá nhân, tên, ngày, tháng, năm sinh; số, nơi cấp, ngày cấp chứng minh nhân dân (CMND)… Thế nhưng, do CMND của bà cấp từ năm 1992 nên công ty nọ không chấp nhận. Bà đành quay về Hải Phòng, coi như chuyến đi công cốc.
Giá như bà T. biết CMND chỉ có thời hạn sử dụng 15 năm kể từ ngày cấp, thì có lẽ không có câu chuyện dở khóc dở cười trên.
Việc không biết quy định CMND có thời hạn sử dụng trong 15 năm và nếu hết thời hạn phải có trách nhiệm đổi lại là khá phổ biến. Theo nghị định 05/1999 (NĐ 05), công dân phải làm thủ tục đổi CMND trong trường hợp CMND quá thời hạn sử dụng 15 năm kể từ ngày cấp. Cũng theo nghị định này, thông tin về “thời hạn giá trị sử dụng CMND” được in trên mặt trước, bên trái, từ trên xuống, thế nhưng trên thực tế các giấy CMND lại không có dòng thông tin này. Tuy nhiên, nghị định 170 ngày 19-11-2007 sửa đổi NĐ 05 vẫn thể hiện nội dung này trên CMND. Cụ thể, thời hạn này được thể hiện ở nội dung “có giá trị đến (ngày, tháng, năm)” ở mặt trước, bên trái từ trên xuống CMND. Để tránh những trường hợp như trên, người dân nên đến cơ quan công an quận (huyện) để đổi lại giấy CMND.
Mất số cũ
“Việc không biết quy định chứng minh nhân dân có thời hạn sử dụng trong 15 năm và nếu hết thời hạn phải có trách nhiệm đổi lại là khá phổ biến”. |
Giấy CMND xác định những đặc điểm riêng và những thông tin cơ bản của công dân nhằm bảo đảm thuận tiện việc đi lại và giao dịch của người đó trên lãnh thổ VN.
Trong hầu hết các giao dịch hằng ngày, giấy CMND đều được sử dụng như: làm giấy tờ nhà đất, đăng ký xe máy, ôtô, đăng ký kinh doanh, đăng ký gắn điện thoại bàn, Internet, gắn đồng hồ nước, thuê nhà, tìm việc, làm hộ chiếu, hộ khẩu, bầu cử, ứng cử, gửi tiết kiệm ngân hàng, đặt vé máy bay, ủy quyền làm giấy tờ, thi đại học...
Với tầm quan trọng như thế, nhưng theo NĐ 05, nếu thay đổi nơi đăng ký hộ khẩu thường trú ngoài phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì phải đổi lại CMND. Oái ăm thay, số CMND ở mỗi tỉnh, thành khác nhau lại khác nhau ở đầu số. Thế nên, chuyển nơi đăng ký hộ khẩu thường trú cũng đồng nghĩa với việc mất số CMND cũ.
Một người, hai CMND?
Theo điểm 4, mục I thông tư 04/1999/TT-BCA, “nếu có sự thay đổi hoặc bị mất CMND thì được làm thủ tục đổi, cấp lại một giấy CMND khác nhưng số ghi trên CMND vẫn giữ đúng theo số ghi trên CMND đã cấp”.
Luật quy định như vậy nhưng trên thực tế việc cấp giấy CMND này lại khác. Việc này dẫn đến các rắc rối cho người dân, bởi số CMND cũ đã được sử dụng trong rất nhiều giấy tờ quan trọng như: hợp đồng mua bán nhà, giấy đăng ký xe máy, ôtô, đăng ký kinh doanh, hộ chiếu... Nếu có tranh chấp phát sinh sau này, thì không biết giải quyết như thế nào?
Ông H. sơ ý làm mất CMND do Công an Bà Rịa - Vũng Tàu cấp nên ông đã làm lại CMND mới do Công an TP.HCM cấp (ông đang sống tại TP.HCM). Đối với các chứng từ có lưu số của giấy CMND cũ, ông H. không biết phải làm thế nào? Tìm trong các quy định của pháp luật về quản lý cư trú của công dân, chúng tôi không thấy quy định về vấn đề này.
Để đảm bảo thuận tiện trong các giao dịch dân sự, khách hàng nên mang CMND mới này cùng với giấy tờ có ghi số CMND cũ đến những nơi đã cấp để xin đổi hoặc điều chỉnh.
Chưa kể đến việc có người sẽ lợi dụng kẽ hở nêu trên để vi phạm pháp luật. Chẳng hạn trong quá trình làm thủ tục cấp mới, theo nguyên tắc phải nộp CMND cũ, nhưng họ có thể khai mất CMND cũ. Như vậy, khi có CMND mới, người này có hai giấy CMND với hai số CMND khác nhau (về nguyên tắc thì mỗi công dân chỉ được cấp một CMND và có một số CMND riêng). Tuy nhiên, như đã phân tích ở trên, một công dân vẫn có thể có hai CMND.
Đính chính địa chỉ
Theo NĐ 05, nếu giấy CMND đã hết thời hạn sử dụng, hư hỏng không sử dụng được hoặc người được cấp CMND thay đổi họ, tên, chữ đệm, ngày, tháng, năm sinh, thay đổi nơi đăng ký hộ khẩu thường trú ngoài phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, thay đổi đặc điểm nhận dạng thì phải đổi lại, nếu bị mất CMND thì phải làm thủ tục cấp lại.
Với những người dân có số nhà, tên đường mới nếu rơi vào các trường hợp trên, việc đổi, cấp lại CMND này cũng lắm bi ai. Do quy định xuất trình hộ khẩu khi đăng ký nên khi đến làm thủ tục, người dân phải ghi trong tờ khai đổi, cấp lại CMND số nhà, tên đường theo hộ khẩu theo hướng dẫn của công an nơi cấp chứ không phải là số nhà, tên đường hiện đã đổi. Rõ ràng, việc áp dụng các quy định pháp luật như trên đã gây ra không ít khó khăn cho người dân trong các giao dịch hằng ngày.
Để khắc phục tình trạng tréo ngoe này, người dân nên làm đơn điều chỉnh hoặc ghi tên đường, số nhà mới trên hộ khẩu gửi đến UBND phường chứng thực và sau đó chuyển lên công an quận (huyện) đính chính địa chỉ trong sổ hộ khẩu theo đúng các quy định trong Luật cư trú.
NĐ 170 đã có những cải cách về mẫu mới CMND với những bổ sung về thông tin cha, mẹ của người được cấp với mục tiêu tiến tới cải cách giấy tờ, chỉ còn một giấy để quản lý công dân. Hi vọng trong tương lai khi nhắc đến CMND, với người dân không còn là nỗi khổ.
Luật sư HUỲNH VĂN NÔNG
www.shlaw.vn
